2023-cü il üzrə Cənubi Qafqaz mediasında LGBTİQ+

QueeRadar 5-ci buraxılışını təqdim edir! 2020-ci ilin may ayında ilk hesabatımızı dərc etdikdən bəri biz LGBTİQ+ barədə mövzuların Azərbaycan mediasında təqdimatını yaxından izləyirik. Bu monitorinq fəaliyyəti kuir vətəndaşlar, eləcə də mətbuat nümayəndələri üçün çox vacibdir, çünki medianın ritorikası ictimai fikrə ciddi təsir edir və LGBTİQ+lara qarşı diskriminativ münasibətə təkan verir.

Builki monitorinqimiz ilk dəfə olaraq Cənubi Qafqaz regionunu əhatə edir: regionun media mənzərəsini dərindən anlamaq və təhlil etmək üçün qonşu ölkələr Ermənistan və Gürcüstanın da media qurumlarını radara salmağa qərar verdik. Pilot fəaliyyət olaraq, bu ölkələrdən ümumilikdə 20 (hər ölkədən 10) media orqanını yerli tədqiqatçıların dəstəyi ilə təhlil etmişik.

Monitorinq prosesində gözə dəyən əsas məqamlar:

  • Azərbaycanda mətbuat azadlığı və mətbuatda LGBTİQ+ təmsili: Azərbaycan dünya mətbuat azadlığı indeksində 180 ölkə arasında 164-cü yerdədir. Mətbuatda yayımlanan LGBTİQ+ mövzulu materialların 82%-i qərəzli təsvirlərlə doludur, yalnız 6%-i insan haqları prizmasından yanaşma göstərir. Paralel olaraq, Ermənistan media azadlığında müəyyən irəliləyişlər əldə edib və 43-cü sıradadır, lakin siyasi qruplara bağlı media təşkilatları LGBTİQ+ məsələlərində qərəz nümayiş etdirir. Gürcüstan bu siyahıda 103-cü yerdə qərarlaşıb – burada mətbuat daha azad olsa da, queer mövzular ilə bağlı ənənəvi və konservativ yanaşmalar hələ də mövcuddur.

 

  • Milli dəyərlər və LGBTİQ+: Azərbaycanda mətbuat tez-tez LGBTİQ+ vətəndaşların ictimai fəaliyyətini xarici və milli dəyərlərə “təhdid” kimi göstərir. Ermənistan və Gürcüstanda da LGBTİQ+ məsələləri siyasi rəqiblərə qarşı alət olaraq istifadə edilir. QueeRadar bu geosiyasi dinamikaları izləyərək, millətçilik və siyasətin LGBTİQ+ subyektlərə münasibətdə hansı mənfi təsirləri yaratdığını göstərir.

 

  • Terminologiyanın təsiri və inklüziv lüğətin əhəmiyyəti: LGBTİQ+ məsələləri üzrə daha inklüziv termin və ifadələrdən istifadə baxımından regionda vəziyyət hələ də problemli olaraq qalır. Media qurumları LGBTİQ+u təsvir edərkən köhnəlmiş və ya qərəzli ifadələrdən hələ də geniş istifadə edir.

 

  • Nifrət nitqi və onun LGBTİQ+ vətəndaşlara təsiri: Azərbaycanda nifrət nitqi və təhqiredici yanaşmalar ciddi problem olaraq qalmaqdadır. QueeRadar yerli mediada həm birbaşa, həm də dolayı şəkildə nifrət nitqinin hansı formalarda yayımlandığını sənədləşdirib. Gürcüstanda vəziyyət nisbətən yaxşı olsa da, ümumilikdə Cənubi Qafqazda ənənəvi media və sarı mətbuatda qərəzli materiallara geniş şəkildə rast gəlmək mümkündür.

Bu monitorinq niyə vacibdir?

Monitorinq nəticələri göstərir ki, LGBTİQ+a göstərilən münasibət yalnız mətbuatdakı qərəzli məlumatlardan deyil, həm də ümumiyyətlə insan haqları məsələlərinin vəziyyətindən asılıdır. Cəmiyyətimizin inklüzivliyə doğru addım atması üçün jurnalistlərin müasir biliklərə sahib olmasına və mövzuları işıqlandırarkən qərəzsiz və ədalətli yanaşma nümayiş etdirməsinə ehtiyac var.

Monitorinq nəticələri ilə hərtərəfli tanış olmaq üçün aşağıdakı linkə keçə və Azərbaycan dilində PDF faylını yükləyə bilərsiniz.